Onnodige geheimzinnigheid over preventieve huiszoekingen

Afbeelding: Koninginnedag 2012 van Hans | Licentie: CC BY-NC 2.0

De gemeente Rhenen weigerde niet-bestaande documenten over de aangekondigde preventieve huiszoekingen op Koninginnedag openbaar te maken.

In aanloop naar Koninginnedag deed de burgemeester van de gemeente Rhenen op een informatiebijeenkomst een opmerkelijke uitspraak: de gemeente gaat zonodig preventief huizen doorzoeken en wie zich verzet is op die dag in de gevangenis.

De gemeente stelde later dat de uitspraak uit de context was gehaald. Met een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur vroeg ik alle documenten op, zodat ik de uitspraak wél in context kon zien. De gemeente weigerde documenten openbaar te maken omdat dat de staatsveiligheid in gevaar zou brengen. Nadat ik bezwaar had aangetekend, wilde de gemeente haar beslissing herzien. Daarin schrijft ze nu:

Op 29 januari jl. heeft u een Wob-verzoek ingediend om alle documenten te overleggen die betrekking hebben op de aangekondigde huiszoekingen Koninginnedag 2012. Op 23 maart jl. hebben wij uw verzoek afgewezen, omdat het openbaar maken van documenten in die periode de Kroon in gevaar kon brengen.

De beslissing destijds was niet gemotiveerd. De gemeente gaf ook niet aan welke documenten zij weigerde openbaar te maken, waardoor niet te controleren was of die weigering redelijk was. Het is immers niet aannemelijk dat het in die periode openbaar maken van enig document de staatsveiligheid in gevaar kan brengen. Immers, het openbaar maken van een klacht van een bewoner over de aangekondigde huiszoekingen zou echt niemand in gevaar brengen.

Tegen die beslissing heb ik dan ook bezwaar aangetekend. In aanloop tot de hoorzitting stuurt de gemeente mij haar verweerschrift. Na een paar telefoongesprekken geeft de gemeente aan haar beslissing te willen herzien:

Er is nooit sprake geweest van geplande preventieve huiszoekingen vanwege Koninginnedag 2012. Het college is van mening dat de wijze waarop de uitlatingen tijdens een informatiebijeenkomst voor inwoners van Rhenen zijn weergegeven, het volledige beeld van het betoog van burgemeester Van Oostrum hebben vertekend. Door verschillende passages uit opnames te gebruiken, is de opmerking hierover geheel buiten zijn context geplaatst.

Uit het voorgaande volgt dat er geen documenten beschikbaar zijn. […]

Het is van de zotte dat de gemeente in reactie op mijn verzoek zo geheimzinnig deed over de huiszoekingen en weigerde documenten openbaar te maken die er niet eens waren. Als de uitspraken van de burgemeester inderdaad zo uit de context waren gehaald, dan had hij dat toch direct recht kunnen zetten door daar transparant over te zijn?

Maar ook het standpunt van de gemeente, dat de uitspraken van de burgemeester uit de context zijn gehaald en daardoor zijn vertekend, is misleidend. Een dag na de uitzending van de reportage verwijst de burgemeester zelf en zonder nuancering naar de reportage. Hij reageert ook op andere gebruikers van Twitter waarbij hij zijn eigen uitspraken alleen maar scherper neerzet: “[de maatregel geldt] voor iedereen die iets te verbergen heeft”. Preventieve huiszoekingen zijn volgens de burgervader normaal: “dit gaat voor een beperkte groep inderdaad gebeuren. Is ondertussen standaard.”

Als de uitspraken van de burgemeester inderdaad uit de context waren gehaald, dan had hij dat snel kunnen rechtzetten door open op vragen daar over te antwoorden. In plaats daarvan heeft de burgemeester dagenlang zijn uitspraak alleen maar scherper neergezet. Ook ongemotiveerd documenten weigeren die – veel later – er helemaal niet blijken te zijn, helpt niet de situatie te verhelderen. Met haar belachelijke reactie heeft de gemeente alleen maar angst en wantrouwen gezaaid.

Alle documenten die de gemeente openbaar heeft gemaakt zijn hier te vinden.