Demotech, design for self-reliance

Demotech is een ontwerpbureau dat al sinds 1970 bestaat en zich richt op duurzaam ontwerpen.  De stichting Demotech werkt aan nieuwe technieken (innovaties), die toepasbaar zijn in projecten gericht op verlichting van armoede. Het werk is deels gericht op de technische ontwikkeling, deels op feitelijke kennisoverdracht aan toekomstige gebruikers ervan.

Duurzaam ontwerpen

Door gebruik te maken van kleinschalige technieken en lokale bronnen probeert Demotech die technieken (en daarmee ook de producten) binnen bereik te brengen van iedereen die deze nodig heeft. De oplossingen vereiseni dan ook nooit grote investeringen of extra scholing van de gebruikers. Gebruikers hoeven dus niet afhankelijk te worden van technologie die alleen beschikbaar is in de Westerse samenleving. Vanzelfsprekend moet de milieubelasting daarbij minimaal zijn.

Het bekendste dat Demotech tot nu toe heeft voortgebracht is een touwpomp voor de Derde Wereld. Van deze pomp zijn er nu al meer dan honderdduizend verspreid over de hele wereld te vinden. De pomp onderscheidt zich door een hoge functionaliteit, lokale produceerbaarheid en duurzaamheid (de pomp gaat lang mee en is door de lokale bevolking te repareren doordat de werking uit het ontwerp al duidelijk is en benodigde materialen en technieken lokaal voorhanden zijn).

Demotech probeert verder het open source en de public license principes uit de wereld van de software toe te passen op haar ontwerpmethodologie.

Demotech is opgericht door Reinder van Tijen die er nu nog steeds zijn hart en ziel in steekt.

Demotech’s uitgangspunten voor het ontwerpen

De ontwerpen die Demotech maakt zijn gericht op duurzaamheid. Daar verstaat Demotech onder dat de ontwerpen in grote mate een bijdrage moeten kunnen leveren in de zelfredzaamheid van de gebruikers en geen noemenswaardige bijdrage in de milieubelasting mag veroorzaken. Wat nodig is, is veel meer dan de 1:5 reductie uit het Rapport Brundland, niet 1:20 (de eis voor duurzame technologie), maar 1:100, het kostenniveau van technologie-binnen-armoede in verhouding tot het niveau van moderne technologie. Demotech heeft dit beschreven in Technologie voor tien miljard mensen.

De weg naar technologie-binnen-armoede is moeilijk en vereist een innovatief proces. Veel, snel, experimenteel en uitgebreid onderzoek zijn noodzakelijke voorwaarden om te komen tot een reductie van 1:100. Daarbij moet niet alleen vooringenomenheid overwonnen worden, ook de angst voor het onbekende. Daar staat tegenover dat armoede innovatie stimuleert.

In het kort betekent dat voor de ontwerpen het volgende:

  • De ontwerpen moeten gericht zijn op kleinschalige en decentrale productie. De ontwerpen moeten te produceren en te onderhouden zijn door de eindgebruiker of lokale ambachtslui.
  • De ontwerpen moeten geproduceerd kunnen worden met de op de locatie beschikbare materialen, middelen en kennis.
  • De ontwerpen moeten zoveel als mogelijk zichzelf uitleggen, alleen op die manier is een goede verspreiding van het ontwerp gegarandeerd.
  • De ontwerpen dienen volledig ten gunste zijn van de eindgebruiker, niet ten gunste van de commerciële belangen.

Demotech is van mening dat het onmogelijk is om vooraf precies te bepalen wat de gebruiker voor wie zij ontwerpt precies wil. Veel van de projecten voor de minder ontwikkelde landen lopen via non-gouvernementele organisaties. Zij kunnen daar echter alleen mensen helpen indien zij hier fondsen voor dat doel kan werven. Het komt voor dat datgene dat het beste of zelfs noodzakelijk is voor de Non Govermental Organisation (NGO) niet overeenkomt met datgene dat de eindgebruiker wenst of nodig heeft. Die eindgebruiker is daarvan de dupe.

De ervaring van Demotech is dat door verkeerde verwachtingen van de potentiële gebruiker het bijzonder moeilijk is om te bepalen wat de gebruiker precies wenst. Men verwacht te snel een Mercedes Benz als oplossing. De minder ontwikkelde landen hebben geleerd heil te verwachten van een technologie die voor hen te duur is. Een dergelijke oplossing heeft echter, zeker op de lange termijn, een averechts effect omdat de gebruiker daarmee afhankelijk wordt gemaakt van de meer ontwikkelde landen.

Om die drempel te kunnen overbruggen maakt Demotech ontwerpen in eerste instantie conform het beeld dat zij van de situatie van de potentiële gebruikers heeft. Door met een oplossing, die past bij de situatie van de gebruiker, bij deze gebruiker te komen, kan er een dialoog ontstaan waarin de werkelijke wensen van de eindgebruiker naar voren komen. Dat werkt, omdat de geboden oplossing duidelijk maakt dat met de eigen middelen een probleem ook opgelost kan worden, zonder dat men zich afhankelijk maakt.

Toepassing open source principe

Sinds geruime tijd tracht Demotech het open source principe toe te passen op haar ontwerpen. Demotech meent dat toepassing ervan de kwaliteit van de ontwerpen en de ontwerpsnelheid ten gunste komt.

Het open source principe is het meest bekend uit de wereld van de software ontwikkeling. De auteur van een stuk software claimt er het copyright op en verspreidt het vervolgens onder een op het open source principe gebaseerde licentie. De licentie heeft als kenmerk dat de gebruiker het verder distribueren kan zonder dat er royaltys betaald moeten worden aan de auteur. Verder dient de broncode (de code die het programma definieert) tezamen met het programma beschikbaar gesteld te worden zodat, aanpassingen door de gebruiker mogelijk zijn. De gebruiker mag tenslotte het programma aanpassen en andere programmas er aan afleiden en verder verspreiden, op voorwaarde dat het onder dezelfde licentie gebeurt.

Deze manier van werken biedt de gebruikers van het programma alle vrijheid het programma aan te passen aan de eigen wensen en fouten te verbeteren. Deze aanpassingen en verbeteringen worden vervolgens bij de oorspronkelijke auteur gemeld zodat deze de aanpassingen en verbeteringen kan overnemen in een nieuwe versie van het programma. De gebruiker kan dan van de nieuwe en verbeterde versie profiteren.

Het resultaat is een snel ontwikkelend en kwalitatief hoogstaande programmatuur en betrokken gebruikers. Het meest bekende voorbeeld is de ontwikkeling van het besturingssysteem Linux. Zie onder meer Steven Webers The Politicial Economy of Open Source software en Eric S. Raymonds standaardwerk The Cathedral and the Bazaar. De meest principiële en veel toegepaste licentie is de GNU Public License van de Free Software Foundation (Free software is a matter of liberty, not price. To understand the concept, you should think of free as in free speech, not as in free beer.).

Demotech wil nu hetzelfde principe toepassen op het ontwerpen van producten. Door de eigen ontwerpen op haar website te publiceren en deze onder de hiervoor genoemde licentie beschikbaar te stellen kan de hele wereld deze ontwerpen gebruiken en wordt een snelle verspreiding mogelijk. De gebruikers wordt de vrijheid gegeven de ontwerpen aan te passen, verbeteringen door te voeren en nieuwe kenmerken toe te voegen. Parallelle ontwikkeling wordt mogelijk en voorkomt het stilvallen van de ontwikkeling als op een plaats innovatiemoeheid is ontstaan. Anderen zijn op andere plaatsen bezig met de oplossing van hetzelfde probleem.