Veiligheidsregio wilde Defensie drones onrechtmatig inzetten

Afbeelding: IMG_3785.JPG van Claus Moser | Licentie: CC BY-NC-SA 2.0

De Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland wilde Defensie drones voor van alles en nog wat inzetten. Defensie weigerde terecht.

De Tweede Kamer wilde graag weten hoe vaak de onbemande vliegtuigjes van Defensie door de politie worden ingezet. De minister van Defensie liet weten dat in 2012 vijftien aanvragen gedaan zijn waarvan er één is geweigerd. Het geweigerde verzoek zou onvoldoende gemotiveerd zijn.

Militaire steunverlening en bijstand

Uit de door Defensie geweigerde aanvraag blijkt dat de Veiligheidsregio Noord- en Oost-Gelderland de drones ook wilde inzetten voor strafrechtelijke handhaving. 

Reden van de aanvraag. [Er worden] diverse toezichts- en handhavingsacties georganiseerd, waarbij soms wordt gewerkt vanuit het bestuursrecht en soms versterkend vanuit het strafrecht. Om sommige acties efficiënter op te kunnen zetten is observatie vanuit de lucht een prima effectversterkend middel.

Te verwachten taakopdracht. Op 3, 4 en 5 oktober inzet van een mini onbemand vliegtuig “Raven” boven het grondgebied van de gemeente Harderwijk en Nunspeet als ondersteuning bij het toezicht op de grond door gemeentelijk toezichthouders van verschillende disciplines. Op deze manier kunnen goed de milieu- en bouwvoorschriften, zoals deze zijn opgesteld door de gemeente, gecontroleerd worden.

Tijdens deze editie van de jaarlijkse “Handhavingsweek” wilden de Noord-Veluwse gemeenten zich vooral richten op de naleving van bestemmingsplannen. Voor de “steunverlening” door het Nederlandse leger deed de veiligheidsregio een beroep op Regeling Militaire Steunverlening in het Openbaar Belang. Maar die is daar helemaal niet voor bedoeld:

Steunverlening door de krijgsmacht aan een bestuursorgaan in het kader van het openbaar belang, niet zijnde militaire bijstand in de zin van artikel 58 of 59 van de Politiewet 1993 of artikel 18 van de Wet rampen en zware ongevallen.

De veiligheidsregio kent blijkbaar niet het verschil tussen steunverlening en bijstand. Van militaire steunverlening wordt gesproken bij niet-wettelijke taken die door iedereen gedaan kunnen worden, zoals de inzet van militairen tijdens een staking van de lokale brandweer of de ondersteuning aan de Nijmeegse Vierdaagse. Bij militaire bijstand gaat het altijd om het uitvoeren van taken die aan de politie zijn voorbehouden, zoals de inzet van drones voor het opsporen van hennepkwekerijen.

Veiligheidsregio wilde meer dan mocht

In haar aanvraag spreekt de veiligheidsregio over onder meer “diverse toezichts- en handhavingsacties” en “soms vanuit het bestuursrecht en soms versterkend vanuit het strafrecht.” Het precieze doel van de inzet van de onbemande vliegtuigjes is daarmee alles behalve duidelijk. Maar de belangrijkste reden voor Defensie om de gevraagde Ravens te weigeren is omdat een deel van die inzet niet past binnen de regelgeving:

Defensie wijst de aanvraag af omdat niet uitgesloten kan worden dat de informatie die wordt verkregen gebruikt kan worden voor strafrechtelijke vervolging bij constatering van strafbare feiten. In een dergelijk geval ontbreekt het aan de juiste grondslag.

Want, voor de inzet van het leger voor strafrechtelijke handhaving moet een beroep gedaan worden op de Politiewet. Een verzoek om “militaire steunverlening” volstaat dan niet. Daarmee wees het ministerie van Defensie het verzoek terecht af.

De documenten werden door het ministerie van Defensie openbaar gemaakt na een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur: de beslissing op het verzoek van 24 april 2013, de formele aanvraag tot de inzet van de drones van 5 oktober 2012 en de weigering van 11 oktober 2012 per e-mail en per fax.