Bits of Freedom geweerd uit overleg over implementatie bewaarplicht

Bits of Freedom blijkt maandenlang bewust uit het overleg over de implementatie van de bewaarplicht gehouden. De organisatie constateert bovendien dat er voor de bescherming van de rechten van burgers in het onderzoek naar de ontsluiting van de historische NAW-gegevens geen aandacht is.

In de zomer reageerde Bits of Freedom op het rapport Business case Historische NAW, een onderzoek van het Ministerie van Justitie naar de mogelijkheden voor de implementatie van een deel van de bewaarplicht. Het rapport beschrijft drie mogelijke oplossingen: het handhaven van de huidige situatie, het uitbreiden van de huidige situatie met de historische gegevens en een systeem waarbij de bevraging (en niet de beantwoording) gecentraliseerd wordt.

Bits of Freedom constateert in haar brief dat de bescherming van de privacy geen criterium is voor de beoordeling van de overwogen alternatieven. De maatregelen voor de veiligheid ten aanzien van de authenticatie, autorisatie en de afscherming van gegevens zijn de enige criteria die meegenomen zijn. Veel belangrijke criteria die voortkomen uit artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, komen niet aan bod. Er is geen aandacht voor het inbouwen van waarborgen tegen onrechtmatige opslag en toegang, het beperken van al teveel gemak bij bevragingen, de mate waarin het systeem een chilling effect kent, het zo veel als mogelijk inperken van de hoeveelheid van opgeslagen gegevens, maatregelen om function creep tegen te gaan en de mate waarin burgers onterecht als verdachte worden behandeld. Bits of Freedom heeft dan eerder al suggesties geformuleerd voor eisen en wensen, maar geen ervan zijn uiteindelijk overgenomen.

Niet alleen ontbreekt de bescherming van de privacy in de beoordeling van de alternatieven, ook zijn de analyses onevenwichtig. Het ministerie heeft geen trek in het eerste alternatief, zoveel is duidelijk. In de analyse wordt de nadelen van dit alternatief sterk aangezet, terwijl er voor de mogelijke verbeteringen van dat alternatief geen aandacht is. De onderzoekers stellen dat bij het handhaven van de huidige situatie veel slordigheden en fouten plaatsvinden. Een cijfermatige onderbouwing ontbreekt, net als overwegingen om met procesverbeteringen hierin verandering aan te brengen. De onderzoekers besteden bijna geen aandacht aan de nadelen van de twee andere alternatieven en de bescherming van de privacy wordt al helemaal niet belicht. Het zonder meer uitbreiden van de functionaliteiten van het CIOT is echter ongewenst, omdat de praktijk van de bevraging ervan al jaren achter elkaar zeer zorgwekkend is.

Niet minder ernstig is dat Bits of Freedom in de discussie rond de implementatie van de bewaarplicht bewust op afstand wordt gehouden. In het overleg tussen het Ministerie, de betrokken marktpartijen, opsporingsdiensten en andere betrokkenen, is geen plaats voor een organisatie die opkomt voor de bescherming van de burgerrechten. In het rapport wordt Bits of Freedom dan ook aangeduidt als een "indirect betrokken partij" en is de organisatie volgens de onderzoekers van het ministerie geen stakeholder.