Drone maakt iedereen verdacht voor politie

Afbeelding: Rotterdam van Moyan Brenn | Licentie: CC BY 2.0

Uit openbaar gemaakte documenten blijkt dat de inzet van de Defensie drones door de politie zelden tot concrete resultaten leidt.

Uit de documenten blijkt dat de drones voor  uiteenlopende doelen worden ingezet, waaronder de bestrijding van woninginbraken, overvallen en het vinden van hennepkwekerijen. De onbemande vliegtuigjes zijn ook enkele keren ingezet voor het lokaliseren van hennepkwekerijen, om overzicht te houden bij onrust, het monitoren van grote mensenmassa’s en voor het vinden van een vermiste schaatser. In een enkel geval wordt het doel van de inzet geheim gehouden.

De resultaten zijn summier. In bijna geen enkele inzet wordt het beoogde doel gehaald. In een enkel geval is er sprake van bijvangst en worden de gezochte inbrekers niet gevonden maar komt de politie wel hennepkwekerijen tegen. In één situatie wordt een persoon beboet op grond van de algemene plaatselijke verordening na de inzet van een Raven. Meestal zijn de behaalde resultaten niet goed toe te wijzen aan de inzet van de drones. De inzetten worden ook zelden geëvalueerd.

De inzetten gaan ook niet altijd vlekkeloos. Zo eindigt de inzet in Rotterdam na een botsing met een havenkraan. Over die inzet schrijft de politie ook dat vrijwel iedereen verdachte is: “Bij nacht blijft het moeilijk om signalementen te zien. Dus je gaat reageren op alle personen welke je ziet lopen.”

De politie maakte de documenten openbaar na een groot aantal verzoeken op grond van de Wet openbaarheid van bestuur. Hieronder is een overzicht van de inzetten en de openbaar gemaakte documenten:

  • Rond de jaarwisselingen van 2009/2010 en 2010/2011 zette de politie drones in boven Veen om “zicht te krijgen op verkeersbewegingen rondom Veen” naar aanleiding van de rellen in de jaren ervoor. Het resultaat van de inzet van drones is niet duidelijk, maar de politie schrijft wel dat “de effectiviteit van het middel [beperkt bleek]”. De inzet van 2009/2010 is wel geëvalueerd, maar de politie weigert het document – op de titels van de paragrafen na – openbaar te maken.1
  • Rond de jaarwisseling van 2011/2012 zette de politie drones in boven Culemborg vanwege de spanningen in de wijk Terwijde. Met de ondersteuning “zouden groepen mensen heimelijk en langdurend kunnen worden gevolgd en waargenomen.” Wat de inzet heeft opgeleverd is niet duidelijk. De inzet is in ieder geval niet geëvalueerd.2
  • In oktober en november 2011 heeft de politie drones ingezet om hennepkwekerijen in Den Bosch op te sporen. In december werd nog een extra dag gevlogen om de zogenaamde “ruimdag” te begeleiden. Met de inzet wilde de politie “het aangegeven gebied heimelijk overvliegen voor het detecteren en vastleggen van warmtebronnen. “De resultaten van deze vluchten waren zeer succesvol,” maar wat het resultaat precies was wordt niet duidelijk uit de openbaar gemaakt documenten. De inzet is niet geëvalueerd.3
  • In de laatste twee maanden van 2011 zette de politie drones in boven de Arnhemse wijk Elden om autoinbraken tegen te gaan. Met de drones verwachte de politie opvallende gedragingen van individuen eerder op te merken. Of de inzet van de Raven iets heeft opgeleverd is niet duidelijk. De inzet is ook niet geëvalueerd.4
  • Eind maart, begin april 2012 vloog de Rotterdamse politie met de drones van Defensie. Aanleiding is “de enorme toename van auto-inbraken.” De inzet leidt tot geen enkele aanhouding. De Raven zorgt voor “aansturing van eenheden op de grond en vice versa. Helaas heeft dit niet tot een aanhouding geleid.” Hoewel de politie enthousiast is (“meer dan een geschikt middel”), zijn er ook kanttekeningen te maken: “Bij nacht blijft het moeilijk om signalementen te zien. Dus je gaat reageren op alle personen welke je ziet lopen.” Soms gaat er ook wel eens wat fout en een van de agenten schrijft in zijn verslag: “Ik merkte daaruit op dat het UAV vliegtuig kennelijk tegen één van de eerder genoemde kranen aan was gevlogen en naar beneden gestort was. Ik begreep van het personeel van de Koninklijke Landmacht dat dit inderdaad het geval was […].”  Het verslag eindigt met de hear-say “dat het grootste gedeelte van het UAV vliegtuig teruggevonden was, en dat alleen een deel van de vleugel en de accu nog steeds vermist werd.” De inzetten zijn verder niet geëvalueerd. Wel is nog interessant dat in één van de documenten een vlieghoogte van 220 meter wordt genoemd.5
  • Tussen februari en maart 2012 wordt de Raven regelmatig ingezet boven Amersfoort met als doel inbrekers te pakken. “Ervaringen zijn zeer goed te noemen”, al wordt dat verder niet onderbouwd. Raven is “goed middel om in te zetten bij observeren en volgen van subjecten.” Het resultaat van de inzet is niet af te leiden uit de openbaar gemaakte documenten. In de beslissing wordt gesteld “dat de combinatie van inzet van medewerkers en materialen bij dit soort projecten het effect sorteren.” De inzet is wél geëvalueerd, maar die evaluatie blijft grotendeels geheim.6
  • In februari en maart 2012 wordt het onbemande vlieg van Defensie door de politie ook boven Wieringen ingezet, maar over deze inzet wordt echt alles geheimgehouden. De inzet is ook niet geëvalueerd.7
  • In juli 2012 vliegen in opdracht van de politie Defensie drones drie weken lang boven een gebied tussen Utrecht en Arnhem. Men kijkt uit “naar een mogelijk op handen zijnde overval op [een] gelddepot.” “Door de inzet van de Raven is er een totaaloverzicht in de controle gecreëerd. De Raven is complementair gebleken aan de inzet van de overige interventiemiddelen en hierdoor is de kans op een eventuele succesvolle interventie vergroot.” Of het daadwerkelijk tot die interventie is gekomen wordt niet duidelijk uit de documenten, maar de politie zegt stellig dat met deze inzet “er een overval op een gelddepot is voorkomen.” Deze inzet is niet geëvalueerd.8
  • In oktober 2012 werd de Raven één dag boven Groningen ingezet om de politie te helpen met het crowdcontrol bij een loopwedstrijd. De inzet is “volgens [de korpchef] effectief geweest, omdat er geen bijzonderheden zijn vastgelegd.”9
  • In oktober en november 2012 zet de politie drones in boven Almere om inbrekers op heterdaad te kunnen pakken. In eerste aanleg wordt de evaluatie bijna volledig geweigerd. Na bezwaar aangetekend worden grote delen van het rapport alsnog openbaar gemaakt. Het resultaat van de inzet van de Raven laat een nogal wisselend beeld zien.10
  • In november 2012 werd de Raven ingezet boven Zaandam. Doel was het opsporen van hennepkwekerijen. “Gezien de locatie is het noodzakelijk dat er heimelijk warmtebronnen worden opgespoord,” stelt de politie in de aanvraag om militaire bijstand. Het resultaat van de inzet is niet bekend. Ook deze inzet is niet geëvalueerd.11
  • In december 2012 gebruikte de politie de Raven voor het opsporen van inbrekers in Harlingen. Er is niets vastgelegd over de resultaten van de inzet, noch is de inzet geëvalueerd.12
  • Op 21 januari 2013 zette de politie de Defensie drone in om een vermiste schaatser op te sporen. De inzet van de Raven is uiteindelijk niet doorslaggevend omdat het lichaam van de schaatser onder het ijs bleek te liggen.13
  • In de maanden rondom de jaarwisseling van 2012 naar 2013 werden de onbemande vliegtuigjes van het leger ingezet boven Arnhem. Ook hier was het doel het op heterdaad betrappen van inbrekers. De drones hebben daar niet aan bijgedragen. Wel was er veel bijvangst: drie vervolgingen voor hennepplantages, één vervolging voor een diefstal van oud ijzer en één boete voor een overtreding van de plaatselijke verordening (bezit inbrekerswerktuig). Deze inzet is wel geëvalueerd.14

Een aantal bekende inzetten ontbreekt in het bovenstaande overzicht, zoals een inzet boven Noordwijk en boven Soesterberg. De Wob-procedure over die inzetten loopt nog en wacht ik nog op een beslissing van de politie of het ministerie van Defensie. Bij een aantal van de hierboven genoemde inzetten heb ik bezwaar aangetekend.


  1. Verzoek om bijstand van 9 december 2009, regionale evaluatie 2009/2010 (ongedateerd), email toelichting inzet  van 24 juni 2013 en beslissing op verzoek van 30 juni 2013. 

  2. Aanvraag militaire bijstand uit december 2011, aanvraag militaire bijstand van 14 december 2011 en beslissing op verzoek van 8 augustus 2013. 

  3. Aanvraag externe bijstand van 16 september 2011, aanvraag externe bijstand van 15 november 2011, brief ministerie van Defensie van 25 november 2011 en beslissing op verzoek van 25 juli 2013. 

  4. Aanvraag externe bijstand uit (ongedateerd) en beslissing op verzoek van 8 augustus 2013. 

  5. E-mail over aanvraag bijstand en juridisch kader van 27 maart 2012, e-mail over aanvraag bijstand van 28 maart 2012, journaal vliegactie Oud Mathenesse en Spangen van 2 april 2012, e-mail over proces verbaal van 4 april 2012, tweede e-mail over proces-verbaal van 4 april 2012, e-mail over rapport hoofdagent over ongeval van 4 april 2012, proces verbaal van bevindingen van 4 april 2012, e-mail over inzet van 11 april 2012, e-mail over locatie van ongeval van 11 april 2012, e-mail over beeldmateriaal van 8 mei 2012 en beslissing op verzoek van 30 juni 2013. 

  6. Aanvraag militaire bijstand van 6 februari 2012, eerste aanvraag militaire bijstand van 17 februari 2012, tweede aanvraag militaire bijstand van 17 februari 2012, eindevaluatie inbrakenteam Eemlanden 2011-2012 uit mei 2012 en beslissing op verzoek van 22 juli 2013. 

  7. Aanvraag militaire bijstand van 23 februari 2012 en beslissing op verzoek van 27 augustus 2013. 

  8. Aanvraag militaire bijstand van 5 juli 2012, aanvraag militaire bijstand van 13 juli 2013 en beslissing op verzoek van 22 juli 2013. 

  9. Aanvraag militaire bijstand uit september 2012, email over aanvraag van 1 oktober 2012, akkoord ministerie van Defensie van 11 oktober 2012, formalisering van bijstand van 11 oktober 2012, beantwoording raadsvragen in april 2013 en beslissing op verzoek van 5 augustus 2013. 

  10. Aanvraag militaire bijstand van 27 september 2012, Evaluatierapport woninginbrakenproject (ongedateerd), beslissing op verzoek van 25 maart 2013 en beslissing op bezwaar van 29 augustus 2013. 

  11. Aanvraag militaire bijstand van 16 november 2012 en beslissing op verzoek van 27 augustus 2013. 

  12. Aanvraag militaire bijstand (ongedateerd), beslissing op verzoek van 1 mei 2013 en beslissing op bezwaar van 6 augustus 2013. 

  13. Aanvraag militaire steunverlening van 20 januari 2013, proces-verbaal relaas van 20 juni 2013, mutatierapport van 21 januari 2013 en de beslissing op verzoek van 10 juli 2013. De documenten zijn niet precies zoals ze mij zijn verstrekt: op verschillende plaatsen heb ik de gegevens van het slachtoffer, diens familieleden en hulpverleners weggestreept. 

  14. Aanvraag externe bijstand (ongedateerd), evaluatie uit maart 2013, e-mails over resultaten van 3 april 2013 en beslissing op verzoek van 8 augustus 2013.