Processen verbaal GR2010 Amsterdam

In de media en publieke opinie is veel commotie geweest over het verloop van de verkiezingen voor de gemeenteraad van 3 maart 2010. De werkelijke gang van zaken is vastgelegd in de processen verbaal van de normale stembureaus en dat van het hoofdstembureau. Half maart 2010 deed ik bij een klein aantal gemeenten, waaronder Amsterdam, een verzoek op basis van de Wet openbaarheid van bestuur.

Openbaar gemaakte documenten

Ik verzocht hierbij om "de zogenaamde binnenbladen van de processen verbaal van de gemeenteraadsverkiezingen van alle stembureaus (zowel normale als het hoofdstembureau) waarbij opmerkingen, meldingen en/of bezwaren zijn aangetekend". In de Gemeente Amsterdam lijkt alles normaal verlopen te zijn. Er zijn uiteraard bezwaren en kleinigheden, maar weinig of niets van echt van invloed kan zijn op de uitslag van de verkiezingen.

Op 31 maart 2010 stuurde de Dienst Persoons- en Geo-informatie van de Gemeente Amsterdam de gevraagde kopieën van de processen verbaal waarin iets opgemerkt was:

Het verzoek om de processen verbaal waarin een bezwaar of onregelmatigheid was opgemerkt, leverde 140 processen verbaal op. Hiervan heb ik slechts de pagina's met de opmerkingen gepubliceerd, de voorbladen heb ik weggelaten. Op het voorblad is onder meer het nummer van het stembureau terug te vinden, evenals een overzicht van de leden die zitting hebben genomen. Op de pagina's die ik wel publiceer heb ik alle namen van kiezers en stembureauleden doorgehaald. Tenslotte heb ik ook eventuele bijlagen weggelaten. Zeker elf keer ging dat om Vrijbit's protestbrief.

Een beperkt aantal bezwaren

In Amsterdam werden in totaal 307.294 stemmen op een kandidaat, 1.578 blanco stemmen en 1.777 ongeldige stemmen uitgebracht. Er zijn totaal dus 310.649 stemmen uitgebracht. Het totaal aantal kiezers dat in een stembureau is geweest zal net iets hoger liggen, omdat sommige mensen wel naar het stembureau zijn geweest (en soms een bezwaar hebben aangetekend), maar om uiteenlopende reden toch geen stem hebben uitgebracht.

Deze 310.000 kiezers hebben ongeveer 194 bezwaren aangetekend. Het aantal is niet precies vast te stellen omdat sommige opmerkingen in het proces verbaal eigenlijk geen bezwaren zijn, niet van toepassing zijn of onduidelijk is hoeveel mensen het bezwaar hebben ingediend.

Opgesplitst naar aard van het bezwaar:

aantal bezwaar
82 identificatieplicht
12 bereikbaarheid
12 anders of onduidelijk
11 gebruiksgemak
10 toegangelijkheid
10 kandidaat niet op lijst
8 volmacht stem alleen gelijktijdig uit te brengen met eigen stem
8 stempas niet ontvangen
6 kieslijst niet vooraf ontvangen
5 stemgeheim niet gegarandeerd
5 niet met meerdere mensen in een stemhokje mogen staan
4 stemmen in hele gemeente onjuist bij deelraadverkiezingen
3 niet mogen stemmen met verlopen identiteitsbewijs
3 melding of klacht, maar eigenlijk geen bezwaar
3 ander voorkeurstembureau was beter geweest
2 vreemde locatie stembureau
2 voorlichting over volmacht onvoldoende
2 verkiezingskrant niet ontvangen
2 stempas verloren
2 lastig stemmen voor mensen met een taalachterstand
1 stempas kwam te kort voor verkiezingen
1 gecombineerde stemlijsten zijn verwarrend

 

Onder de bereikbaarheid wordt de informatie over de bereikbaarheid van het stembureau, de bewegwijzering en de opengebroken straat. De toegangelijkheid gaat over de voorzieningen in het stembureau zelf. Op plaatsen waar het stembureau in een ruimte speciale ruimte is gevestigd, zoals een gymnastieklokaal van een school, is zeil op de vloer gelegd om beschadigingen tegen te gaan. Uit de bezwaren blijkt het dat dat soms een lastig drempel is voor mensen met een rollator. Een aantal mensen maakten bezwaar over het gebruiksgemak: in sommige hokjes was er te weinig licht en de vele partijen en kandidaten zorgden ervoor dat de letters op de kieslijst klein waren. Te klein voor sommige kiezers.

In Amsterdam werden er op 3 maart 2010 niet alleen verkiezingen voor de gemeenteraad gehouden. Gelijktijdig konden kiezers ook een stem uitbrengen voor de deelraad. Dat zorgt niet alleen voor onduidelijkheden bij de kiezer, maar ook bij de stembureauvoorzitters.

Er waren vier kiezers die lieten vast leggen dat ze de informatie van Postbus 51 misleidend vonden: met de stempas kon niet bij elk stembureau in de gemeente gestemd worden. Natuurlijk kon dat, voor de gemeenteraadsverkiezingen wel, maar niet voor de deelraadsverkiezingen. Deze bezwaren hoorden dus eigenlijk thuis op dat andere proces verbaal. Die onduidelijkheid was ook bij de voorzitter: bij een van de stembureaus werd in het proces verbaal van de gemeenteraad vastgelegd dat een van de kandidaten niet op de lijst voorkwam. Dat klopte ook, maar alleen bij de deelraad.

Het aantal bezwaren dat in behandeling zou genomen moeten worden, ligt dus nog wat lager. 

Missende stembiljetten en onregelmatigheden

Over onregelmatigheden bij het tellen van de stemmen en de gang in het stembureau in het algemeen is lastiger iets te zeggen, eventuele problemen zijn niet altijd even helder omschreven.

Er waren in Amsterdam 617 stembureaus op 263 locaties. Bij ongeveer 46 stembureaus was er een verschil in het aantal uitgegeven en weer ontvangen stembiljetten en/of een onregelmatigheid vermeld. Een schatting van de in de processen verbaal vermeldde problemen:

aantal onregelmatigheid
6 controle optelsom klopt niet, foutmarge kleiner dan 0,5%
1 controle optelsom klopt niet, foutmarge tussen 0,5 en 1%
31 verschil ontvangen stempassen en uitgegeven stembiljetten, foutmarge kleiner dan 0,5%
1 verschil ontvangen stempassen en uitgegeven stembiljetten, foutmarge tussen 0,5% en 1%
10 melding onregelmatigheid die van invloed kan zijn op resultaat

 

In een paar processen verbaal heeft de voorzitter het feit dat zijn/haar stembureau de ruimte moest delen met een ander stembureau vermeld als "iets dat van invloed kan zijn op het resultaat van de stemming".

Andere gebeurtenissen die worden genoemd zijn het uitvallen van de verwarming in het stembureau, een stemmer die zijn stempas abusievelijk weer meeneemt (en dus mogelijk nog eens een tweede keer kan stemmen), een afwijkende telprocedure bij het uitgeven van stembiljetten, een blauwschrijvende pen met rood uiterijk dat in een stemhokje is achtergebleven, etc. Er zijn twee stembureaus waarbij de melding opmerkelijk is, maar verder niet wordt toegelicht: "Erg onrustig, veel buitenlanders die het niet wilden begrijpen" en "een enorme chaos". Dit zijn twee stembureaus waar de optelsom niet klopt, maar met een foutmarge dat onder de halve procent ligt.

Niet iets van invloed

De gemeenteraadsverkiezingen in de Gemeente Amsterdam lijken daarmee netjes te zijn verlopen. De processen verbaal geven in ieder geval niet de indruk dat er iets gebeurt is dat van invloed kan zijn op het resultaat van de uitslag.