AIVD moet notificeren, ook als tappen niets oplevert

Afbeelding: Secret Service agent guarding the entrance van John Christian Fjellestad | Licentie: CC BY-SA 2.0

Uit een controle van de CTIVD blijkt dat de AIVD opnieuw niemand achteraf heeft geïnformeerd over de toepassing speciale bevoegdheden zoals afluisteren en inbreken. Net voor de publicatie van het rapport heeft de AIVD alsnog negen mensen genotificeerd.

Het toezichtsrapport begint met de achtergrond:

De inzet van bepaalde, limitatief in de wet opgesomde, bijzondere bevoegdheden door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) roept ingevolge artikel 34 van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 (Wiv 2002) een notificatieplicht in het leven. Bijzondere bevoegdheden die onderhevig zijn aan de notificatieplicht zijn bijvoorbeeld het aftappen van een telefoon en het binnendringen in een woning. De notificatieplicht houdt in dat de AIVD vijf jaar na de beëindiging van het toepassen van een bijzondere bevoegdheid moet onderzoeken of degene jegens wie deze bevoegdheid is ingezet hiervan in kennis kan worden gesteld.

In het hoofdstuk Onderzoeksbevindingen van de Commissie:

Afstel. In het onderstaande bespreekt de Commissie enkele notificatiebesluiten waarbij de AIVD heeft besloten tot afstel van de notificatieplicht. […] In een enkel geval is de Commissie van oordeel dat de afstelgrond niet van toepassing was. In een drietal gevallen heeft de AIVD aangegeven dat abusievelijk is geconcludeerd tot afstel van de notificatieplicht en dat naar de betrokken personen een nieuw notificatieonderzoek zal worden verricht.

Lidmaatschap van buitenlandse politieke partij. De Commissie heeft kennis genomen van een geval waarbij de betrokken persoon is gelieerd aan de Nederlandse afdeling van een buitenlandse politieke partij. Betrokkene heeft de Nederlandse nationaliteit. De AIVD concludeert dat als bekend wordt dat jegens de betrokkene vanwege zijn betrokkenheid bij deze partij een bijzondere bevoegdheid is toegepast dit de betrekkingen met het desbetreffende land ernstig zal kunnen schaden.

De Commissie is van oordeel dat het enkele feit dat iemand met de Nederlandse nationaliteit (actief) betrokken is bij een buitenlandse politieke partij op zichzelf in beginsel onvoldoende aanleiding geeft om te concluderen tot afstel van de notificatieplicht. […] De Commissie is van oordeel dat het notificatiebesluit niet adequaat is gemotiveerd.

Betrokkene met buitenlandse nationaliteit woonachtig in Nederland. De Commissie constateert dat de AIVD bijzondere bevoegdheden heeft toegepast jegens personen met een buitenlandse nationaliteit die woonachtig zijn in Nederland. De Commissie constateert dat in een aantal gevallen de AIVD het afstellen van de notificatie motiveert met de stelling dat indien bekend wordt dat de AIVD bijzondere bevoegdheden toepast jegens onderdanen van een ander land de betrekkingen met dat land ernstig kunnen worden geschaad. […] Het enkele feit dat het gaat om een persoon met buitenlandse nationaliteit acht zij in ieder geval van onvoldoende gewicht om te concluderen tot afstel van de notificatieplicht. De Commissie is van oordeel dat deze notificatiebesluiten niet adequaat zijn gemotiveerd.

Voormalig lid van een vertegenwoordigend orgaan van een politieke partij. […] De Commissie constateert dat de AIVD besluit tot afstel van de notificatieplicht omdat anders impliciet naar buiten zou worden gebracht dat de AIVD leden van politieke partijen tapt hetgeen als een specifieke toepassing van een methode wordt gezien.

De Commissie is van oordeel dat het als bekend mag worden verondersteld dat de AIVD de bevoegdheid heeft om in het kader van de eigen taakuitvoering onderzoek te verrichten naar leden van politieke partijen. […]

Redelijke verwachting en samenwerking met buitenlandse collegadienst. De Commissie constateert dat in een bepaald notificatiebesluit wordt overwogen dat het getapte (Nederlandse) telefoonnummer is verkregen van twee buitenlandse collegadiensten. Ten aanzien van de herleidbaarheid tot de collegadiensten merkt de AIVD op dat niet geheel kan worden uitgesloten dat de betrokken persoon het verband zal leggen met de bemoeienis van de collegadiensten. […] De omstandigheid dat een bepaald gevolg niet geheel kan worden uitgesloten is naar het oordeel van de Commissie onvoldoende om te kunnen concluderen dat er sprake is van een redelijke verwachting en daarmee dat de afstelgrond van toepassing is. De Commissie is van oordeel dat het notificatiebesluit niet adequaat is gemotiveerd.

[…]

Toepassing bijzondere bevoegdheid reeds kenbaar via ambtsbericht.De Commissie heeft een specifiek onderzoek van de AIVD bestudeerd waarin geruime tijd geleden verschillende ambtsberichten zijn uitgebracht aan het Openbaar Ministerie. Zij stelt vast dat in meerdere van deze ambtsberichten expliciet ter sprake is gekomen dat de betrokken personen het doelwit zijn geweest van de toepassing van notificeerbare bijzondere bevoegdheden door de AIVD. Met andere woorden, uit het ambtsbericht blijkt bijvoorbeeld expliciet dat jegens de betrokken persoon een telefoontap is toegepast. In een enkel geval is hierbij tevens vermeld gedurende welke periode de betrokken persoon is getapt en op welk nummer. […]

De Commissie acht het evenwel uiterst merkwaardig dat jaren geleden ten aanzien van ieder van deze betrokken personen al is vrijgegeven dat jegens hen de afluisterbevoegdheid is toegepast maar dat dit gegeven nu ingevolge de toepasselijkheid van de uitstelbepaling weer geheim wordt gehouden. Dit komt de Commissie voor als een onwenselijke situatie.  […]

De Commissie merkt overigens op dat zij niet heeft onderzocht in hoeverre de uitgebrachte ambtsberichten daadwerkelijk zijn toegevoegd aan de strafdossiers en daarmee ter kennis zijn gekomen aan de betrokken personen. Zij acht dit evenmin van belang aangezien bepalend is of er een ambtsbericht is uitgebracht. Dat de betrokken personen hiervan kennis hebben kunnen nemen, is verdisconteerd in de afweging die hieraan vooraf is gegaan. De informatie die in de ambtsberichten is opgenomen, blijft vrijgegeven en kan niet met terugwerkende kracht weer als geheim worden aangemerkt.

Heroverwogen uitstelbesluit naar aanleiding van eerste toezichtsrapport  […] De Commissie stelt vast dat de AIVD bij de heroverweging wederom heeft besloten tot uitstel van de notificatieplicht. De Commissie is van oordeel dat uit het heroverwogen notificatiebesluit onvoldoende blijkt waarom de gegevens betreffende de betrokken persoon dan wel de organisatie nog relevant zijn voor het nog lopende onderzoek waarnaar de AIVD in de motivering verwijst. De Commissie heeft begrepen dat naar aanleiding van een informatieverzoek van de Commissie hieromtrent de AIVD het desbetreffende notificatiebesluit nogmaals zal heroverwegen.

In het hoofdstuk Conclusies en aanbevelingen staat ook nog:

De Commissie constateert dat in de onderzoeksperiode niemand is genotificeerd. Vermeldenswaardig is evenwel dat de Commissie voor de afronding van het toezichtsrapport ervan op de hoogte is gebracht dat begin 2013 aan negen personen per aangetekende post een notificatieverslag is uitgereikt. […]

De Commissie is van oordeel dat het feit dat een bijzondere bevoegdheid geen daadwerkelijke opbrengst heeft, niet bepalend is voor de beantwoording van de vraag of er sprake was van een inbreuk op de privacy. […]