Jaarlijks tot tien civiele inzetten Defensie drones

Afbeelding van ministerie van Defensie

Jaarlijks zijn er vijf tot tien niet-militaire inzetten van de drones van het Nederlandse leger. Het gaat dan bijna altijd om ondersteuning van de politie.

Verzoek

In het artikel Militaire onbemande vliegtuigjes vaker ingezet bij evenementen buiten het leger schreef Omroep Brabant afgelopen zomer:

Onbemande op afstand bestuurbare vliegtuigjes die videobeelden maken; defensie gebruikt ze bijvoorbeeld voor terreinverkenningen. Maar de vliegtuigjes, die Raven heten, worden als het aan defensie ligt ook steeds vaker gebruikt voor niet-militaire doeleinden. Bijvoorbeeld om toezicht te houden bij evenementen.

Om een idee te krijgen van de aard van de inzet van de drones van het leger voor civiele doeleinden vroeg ik het ministerie van Defensie om alle documenten openbaar te maken die betrekking hebben op de niet-militaire inzet van zogenaamde Unmanned Aerial Vehicles (UAV’s) sinds 2005.

Beslissing

Rechtsgrond

In een mondelinge toelicht benoemde het ministerie de wetsgronden waarop een civiele inzet van het Nederlandse leger mogelijk is ter sprake. Dat zijn er minstens drie, maar voor alle geldt dat de inzetten per definitie tijdelijk zijn en dat het leger “niets doet dat ook civiel gedaan kan worden.”

Civiele inzet van het leger is mogelijk in situaties waarbij openbare belangen in het geding zijn. Het gaat dan om diensten of goederen die dringend nodig, maar waarover het bestuursorgaan, dat om de hulp vraagt, niet zelf over beschikt. Deze inzetten zijn gebaseerd op de Regeling militaire steunverlening in het openbaar belang. Denk aan dijkinspecties.

Ook bij grote rampen en zware ongevallen kan het leger worden ingezet. Dat gebeurt dan op basis van de Wet veiligheidsregio’s. Het moet dan gaan om gebeurtenissen waarbij “een ernstige verstoring van de openbare orde is ontstaan, waarbij het leven en de gezondheid van vele personen, het milieu of grote materiële belangen in ernstige mate worden bedreigd of zijn geschaad en waarbij een gecoördineerde inzet van verschillende diensten noodzakelijk is.” Denk aan brandblussen.

Het leger kan ook worden ingezet op grond van artikelen 58, 59 en 60 van de Politiewet. Ook hiervoor geldt dat de inzet alleen kan plaatsvinden als de politie er niet zelf in kan voorzien. Bij een inzet op grond van de Politiewet opereert het leger volledig onder het gezag van de civiele autoriteiten, zoals een burgemeester of de Officier van Justitie.

Inzet leger

Verrassend genoeg zijn er jaarlijks zo’n 2.000 civiele inzetten van het leger. Verreweg het grootste deel daarvan betreft de Explosieve Opruimingsdienst (EOD dat in 2011 gemiddeld vijf keer per dag in actie kwam. De civiele inzet van drones zijn er beduidend minder. In het kader van “Intensivering Civiel-Militaire Samenwerking” (ICMS) is er gegarandeerd capaciteit beschikbaar voor rampen.

De enige type drone die het leger in Nederland inzet, en dus ook voor civiele doeleinden, is de bekende Raven. Het leger beschikt ook nog over de ScanEagle, maar die mag niet ingezet worden in het Nederlandse luchtruim. De Sperwer en de Aladin zijn in zijn geheel niet meer in het gebruik.

De verzoeken om civiele inzet van drones worden bijna altijd gedaan door een burgemeester, een officier van justitie of het bestuur van een veiligheidsregio. Zo’n verzoek gaat dan in een civiel ministerie “in de lijn omhoog”, wordt dan op het niveau van de ministers overgedragen aan Defensie en gaat dan weer “in de lijn omlaag.”

Ongeveer tien civiele inzetten van drones per jaar

Met haar beslissing op mijn verzoek maakte het ministerie een overzicht van inzetten van drones van het Nederlandse leger “ten behoeve van de ondersteuning van civiele autoriteiten” openbaar.

Uit het overzicht blijkt dat de drones in 2009, voor het eerst sinds 2005, zijn ingezet. In 2010 volgende zes inzetten, in 2011 vier inzetten en in 2012, tot eind augustus, vijf inzetten. Op twee na zijn de inzetten bedoeld om de politie te helpen bij opsporingsonderzoeken of het handhaven van de openbare orde. In 2010 werd een Raven-team ingezet bij de bestrijding van een grote heidebrand bij Bergen en een jaar later bij de inspectie van kaden en dijken van het Hoogheemraadschap Delfland.